2007 год: Беларусь на парозе невядомага

Новы 2007 год Беларусь сустракае, нібы робячы крок у цёмную невядомасьць. Апошнія падзеі ў беларуска-расейскіх стасунках спараджаюць розныя прагнозы на новы год, адзіныя ў тым, што наперадзе нашу краіну чакаюць сур’ёзныя эканамічныя катаклізмы, маштабы і наступствы якіх мала хто бярэцца ацаніць.

Катастрофа

З пачатку 2007 году Расея пачынае спагнаньне ў поўным памеры экспартнага мыта на нафту і сырыя нафтапрадукты, якія пастаўляюцца ў Беларусь. Экспартнае мыта на сырую нафту складзе $180,7 за тонну, на сьветлыя нафтапрадукты - $134 за тонну, на цёмныя нафтапрадукты - $72,2 за тонну. Для беларускай эканомікі гэта азначае страту прыбыткаў ад перапродажу нафты і цяжкі ўдар па рэнтабэльнасьці ключавой галіны беларускай эканомікі - нафтаперапрацоўцы, якая дае краіне траціну экспартнага даходу. У лічбах страты Беларусі ад гэтага складуць, па падліках эканамістаў, 2 мільярды даляраў.

Узмацняецца ціск з боку Расеі па іншых сфэрах гандлю паміж дзьвюма краінамі, пачынаючы ад скандалаў вакол беларускіх цукру і цукерак, сканчаючы спыненьнем кантрабанды ў яек. Беларуска-расейскія “саюзныя” дачыненьні ўсё часьцей характаразуюцца, як гандлёвая вайна. Няма дамоўленасьці з Украінаю датычна паставак электраэнэргіі. Санкцыі супраць Беларусі ўвяла далёкая Канада.

Акрамя гэтага, 20 сьнежня Беларусь была выключаная з генэральнай сыстэмы гандлёвых прэфэрэнцыяў ЭЗ. Касаваньне прэфэрэнцыяў Эўразьвязу – гэта мінус яшчэ 300 мільёнаў даляраў, і аблягчае сытуацыю толькі тое, што рашэньне атрымае сілу толькі ў сярэдзіне 2007 года.

Найбольш востра, безумоўна, стаіць пытаньне цэнаў паставак у Беларусь расейскага прыроднага газу на 2007 год. Дакладная цана дагэтуль ня вызначаная, але можна з упэўненасьцю сказаць, што яна складзе ніяк ня менш за 150 даляраў за 1000 кубічных мэтраў, што будзе азначаць рост цаны ў больш, чым тры разы зь сёньняшніх 46,68 даляраў і страту яшчэ некалькіх мільярдаў даляраў. Пры гэтым фактычна дамоўленасьці няма, і ня выключана, што празь яе далейшую адсутнасьць Беларусь у пачатку 2007 году ўвогуле сутыкнецца з адключэньнем газу.

Ураўненьне з многімі невядомымі

Якой будзе палітычная і эканамічная сытуацыя ў Беларусі праз два, тры, чатыры месяцы, зараз прадказаць не бярэцца ніхто. Зашмат вырашыцца ў самы апошні момант, зашмат у новай сытуацыі будзе чыньнікаў, з камбінацыяй якіх Беларусь не сутыкалася ўжо вельмі даўно. Занадта складана адгадаць разьвіцьцё падзеяў.

Што і калі будзе з эканомікай? Эканамісты прадказваюць рост інфлцыі у выніку скарачэньня прыбыткаў дзяржавы і ўключэньня нацбанкаўскай “друкавальні”. Беларусы ўжо пачалі масава скупаць валюту, пайшла ўвысь цана на бэнзын. Гаворылася пра дэвальвацыю беларускага рубля, плянуецца скарачэньне дзяржаўных выдаткаў. Улады спрабуюць супрацьстаяць пашыраючымся чуткам, пускаючы інфармацыю пра будучае ўвядзеньне манэтаў і дэнамінацыю, пра тое, што эканоміка справіцца з падаражэньнем газу. Толькі людзі як скупалі валюту, так і працягваюць яе скупаць.

Амаль як аб адбыўшымся гаворыцца пра падзеньне СУП на 13-15%. Што будзе? Падзеньне рэнтабэльнасьці і без таго слабых беларускіх прадпрыемстваў? Затрымкі заробкаў? Ператварэньне схаванага беспрацоўя ў проста беспрацоўе? Усё гэта на фоне містычным чынам доўга затрымліваючайся, але непазьбежнай зімы? З прагнозаў малюецца карціна становішча, якое можна апісаць ляканічным словам “катастрофа”. Гэтая карціна ніяк не ўкладаецца ў сьветабудову чалавека, звыклага да мітаў пра “стабільнасьць” і “беларускі эканамічны цуд”. У першую чаргу гэта не адчуваецца самім кіраўніцтвам дзяржавы, што самае страшнае.

Што рабіць?

Што будзе рабіць улада? Увядзеньне расейскага рублю малаверагоднае, бо гэта найперш эканамічна немэтазгодна для самой Расеі, прынамсі паводле агульнай лёгікі. Ад гэтага малаверагодныя і іншыя рэальныя крокі ў накірунку аншлюсу з боку “братняй Русі”. Верагодная толькі здача Белтрансгазу і іншых актываў, калі на гэтую карысьць вырашыцца дылема, перад якой стаіць рэжым. Гэтаксама верагодная і наступная гвалтоўная рэнацыяналізацыя аддадзенага тым ці іншым чынам – хаця расейцы ўжо дастаткова разоў апекліся на абяцаньнях беларускага дыктатара, каб гэтым разам гарантаваць свае дасягненьні надзейным чынам. Альбо проста ня даць Лукашэнку яшчэ аднаго шанцу.

Ці будуць спробы дыялёгу рэжыма з Захадам? Яны магчымыя, і ўжо пачаліся: пытаньне, ці будуць яны мець выразны вынік. У рэшце рэшт, такі дыялёг можа прывесьці максымум да выйграваньня Лукашэнкам часу, пакуль Эўропа не зразумее, што была падманутая. Хаця і Захад дастаткова часта рабіўся ахвярай абяцаньняў беларускага рэжыму, каб не павесьціся на гэта і цяпер.

Невядомая рэакцыя грамадзтва на газавы крызыс, на рост цэнаў, абясцэньваньне банкаўскіх унёскаў, падзеньне заробкаў. Вострая фаза гэтых працэсаў можа пачацца ўжо напрыканцы вясны, а зь сярэдзіны года на Беларусь пачынае дзейнічаць пазбаўленьне прэфэрэнцый ад Захаду. Ці пачнецца масавы страйк? Ці прад’явіць грамадзтва прэтэнзіі да тых, хто прывёў краіну да гэтага?

У гэтым кантэксьце яшчэ больш цікавыя магчымыя дзеяньні нашае апазыцыі. “Мясцовыя выбары” канчаткова згубілі нават вонкавую ілюзію законнасьці, да іх байкоту далучыліся камуністы, таму масавае зьняцьцё кандыдатураў за дзень да выбараў набывае ўсё большы сэнс. Зараз сілы слушным чынам скіраваныя на разагрэў і пад’ём людзей у сакавіку, пад ляйтматывам эканамічнае крызы.

Між тым, варта чакаць рэзкага ўзмацненьня і рэпрэсіяў з боку рэжыму. Лукашэнка ў пастцы, а загнаны зьвер найбольш люты. Нездарма пра “спробы зьмены дзяржаўнага ладу” падчас “мясцовых выбараў” загаварыў старшыня КГБ С. Сухарэнка, а “палатцы” даручана яшчэ да пачатку 2007 году разгледзіць законапраект аб супрацьдзеяньні тэрарызму. Сытуацыя робіцца для рэжыму куды больш небясьпечнай, чым нават увесну 2006 г., таму патрэбная асьцярожнасьць.

У ценю застаецца таямнічы гулец - лукашысцкая намэнклятура. Ці знойдзецца тое самае “слабое злучво”, якое ў абыход Лукашэнкі пачне дамаўляцца з Масквой і Захадам?

Мы жывем у час, якому будзе прысьвечаны асобны разьдзел у падручніках гісторыі. Пасьля паразы на прэзыдэнцкіх выбарах увесну зыходзячага 2006 года мы рыхтаваліся да доўгіх гадоў ледніковага пэрыяду, але газавае пытаньне, пастаўленае рубам адразу пасьля выбараў, апынулася куды больш сур’ёзным выпрабаваньнем для дыктатуры, чым магло падацца тады. На жаль, гэтае выпрабаваньне ў выніку апыноўваецца выпрабаваньнем для ўсёй Беларусі. Але магчыма, што цераз усе гэтыя набліжаючыяся цяжкасьці, цераз гэтую набліжаючуюся суворую, хай пакуль і самую цёплую за апошнія сто гадоў, зіму лёс дасьць нам яшчэ адзін шанец. А магчыма, усё скончыцца банальным расейскім стабілізацыйным крэдытам.

З надыходзячым вас 2007 годам.