Перамога Сцыллы над Харыбдай

Дзявятае мая. Чырвоны дзень календара. Дзень Перамогі. Перамогі, якую больш карціць назваць Пабедай - як даводзілася сустракаць на афіцыйных беларускамоўных календарах. Парад пабеды, знамя пабеды - язык з натугай паварочваецца вымаўляць у дачыненьні да штогодняга травеньскага карнавалу колераў георгіеўскіх стужак і чырвоных зорак слова "перамога", нагэтулькі моцна сядзяць у галаве расейскамоўныя штампы-заклінаньні у дачыненьні да гэтай даты.

У савецкай міталёгіі перамога ў Другой Сусьветнай - Вялікай айчыннай - Вялікай ацечаственнай - вайне была адзіным эпасам пра магутнасьць і непераможнасьць камунізма. У адзін шэраг з нацыстамі чырвоная прапаганда ставіла і антысавецкія нацыянальна-вызваленчыя рухі, і Белую армію, і заходнія дэмакратыі - усіх сваіх ворагаў, і перамога над нацызмам прэзэнтавалася як першы крок да камуністычнага сусьветнага панаваньня.

Такія сьвяты звычайна азначаюць перамогу ў вайне супраць зьнешняга ворага, ушанаваньне нацыянальнай вайсковай славы. Для Расеі, пераемніцы і папярэдніцы СССР, гэтая вайна сапраўды была айчыннай, вайной за нацыянальнае вызваленьне. Пытаньне пра жахлівасьць уласнага рэжыму адыходзіць на другі плян на фоне пагрозы існаваньню самой краіны звонку. Традыцыя праз доўгія гады ўшаноўваць ваенныя перамогі уласьцівая Расеі яшчэ з часоў Маскоўскага княства: перамога ў вайне 1812 г. ці ўзяцьце Казані адзначаліся ў Расеі на працягу многіх дзесяцігодзьдзяў.

У лукашысцкай Беларусі гэтаму сьвяту нададзены асаблівы ідэалягічны акцэнт. Ня маючы цэльнага жыцьцяздольнага ідэйнага падмурку, рэжым чапляецца за асобныя эмацыйныя савецкія сымбалі і адпрацаваныя прапагандысцкія вобразы, прадае сучаснасьць у рабства аскепкам мінуўшчыны. Але наколькі "айчыннай" можа быць гэтая вайна для тых, для каго сама савецкая Расея відавочна была акупантам? Дзе аб'ектыўная "нацыянальнасьць" гэтага сьвята для Беларусі?

Вызвольнікі ад вызвольнікаў

Факт той, што ніводны ваяваўшы на ўсходнім фронце Другой Сусьветнай вайны бок немагчыма лічыць хаўрусьнікам Беларусі і правадніком інтарэсаў Беларусі. Кожная з гэтых сілаў - і камуністы, і нацысты, зрабілі Беларусі пароўну дрэннага і добрага.

Камуністы дазволілі Беларусі існаваць у якасьці хай марыянэткавай, але дэ-юрэ сувэрэннай савецкай беларускай дзяржавы. ССРБ 20-х гадоў у некаторых аспэктах сталася інкарнацыяй Беларускай народнай рэспублікі, калі камуністы дазволілі разьвіваць беларускую культуру і адукацыю, дазволілі разьвіцьцё і выкарыстаньне беларускай мовы. У той жа час, нацысты дазволілі прыватную ўласнасьць, дазволілі фармаваньне беларускіх вайсковых аддзелаў і выкарыстаньне беларускай адміністрацыяй нацыянальнай сымболікі.

Супольна нацысцкая Нямеччына і Савецкі Зьвяз аказалі Беларусі адну сумніўную паслугу: узьядналі яе пасьля дваццаці гадоў падзеленасьці Рыскай дамовай, гэтым польска-савецкім "Пактам Молатава-рыбэнтропа". Замест дзьвюх розных турмаў, усе беларусы апынуліся ў адной супольнай турме - ды й то празь месяц пасьля далучэньня да БССР Вільня была аддадзеная Сталінам Летуве, а Беласток пасьля вайны быў аддадзены Польшчы.

	цитата

Ніводны ваяваўшы на ўсходнім фронце Другой Сусьветнай вайны бок немагчыма лічыць хаўрусьнікам Беларусі і правадніком інтарэсаў Беларусі

Куды больш займае пералік нацысцкіх и бальшавіцкіх злачынстваў. Нямецкія фашысты прынесьлі на Беларусь вайну, якую не перажыў кожны чацьвёрты яе жыхар. Наўрад ці перабольшаныя нават савецкай прапагандай жахі акупацыі - вываз насельніцтва на працы ў Нямеччыну, спаленыя вёскі, павешаныя з цынічнымі шыльдамі на грудзях падпольшчыкі і невяінаватыя людзі, зьверствы згубіўшых розум і чалавечы вобраз акупанцкіх садыстаў. Малы Трасьцянец, Хатынь, Менскае гета. Нацыстамі былі зьнішчаныя 800 тысячаў беларускіх габрэяў, кожная сёмая ахвяра Галякосту - жыхар Беларусі.

Савецкі Зьвяз уступіў у Другую Сусьветную вайну ў якасьці агрэсара і на баку нацысцкай Нямеччыны: 1 верасьня 1939 года Чырвоная армія перайшла мяжу з Польшчай - беларуска-беларускую мяжу. За два кароткіх гады савецкая ўлада прынесла на Заходнюю Беларусь тое, ад чаго ўжо пацярпела Беларусь Усходняя: тысячы раскулачаных, сасланых у Сыбір і Казахстан, памерлых на гэтым шляху ў брудых таварных вагонах, тысячы закатаваных НКВД і расстраляных у Курапатах, Ваньковічавым лесе.

Пасьля заканчэньня вайны быў працяг рэпрэсіяў, былі паўстагодзьдзя асыміляцыі і расейскамоўнай калянізацыі, якія, напрыклад, у суседняй Латвіі мелі маштаб, цалкам аналягічны плянам нямецкіх нацыстаў. Беларусь сталася часткай вар'яцкага савецкага праекту, часткай злачыннай імпэрыі, першаснай мэтай існаваньня якой была падрыхтоўка да Другой, а потым - Трэцяй Сусьветных войнаў. У Беларусі былі пабудаваныя непатрэбныя і нерэнтабэльныя ў мірным жыцьці вайскова-прамысловыя гіганты. Як і ў 1941, пасьля вайны на тэрыторыі БССР расквартоўваўся ўдарны танкавы, авіяцыйны, а таксама атамны авангард будучага савецкага паходу на Эўропу. Беларусі было наканавана стацца пляцдармам наступленьня на Захад - а потым, верагодна, першай прыняць страшны зваротны ўдар у той апакаліптычнай вайне савецкай імпэрыі супраць чалавечай цывілізацыі. Завяршальным акордам савецкай акупацыі Беларусі сталася катастрофа на Чарнобыльскай АЭС - навечны помнік антыэфэктыўнасьці, карумпаванасьці і абыякавай антычалавечнасьці савецкага дзяржаўнага ладу, навязанага Беларусі "вызвольнікамі" з усходу.

Па сутнасьці, адзінае "добрае", што рабілі для Беларусі нацысты і бальшавікі - гэта тое, што яны па чарзе "вызвалялі" Беларусь адныя ад адных. Адно толькі, што кожны раз драпежныя "вызвольнікі" забываліся сысьці самі.

Ці быў СССР "меншым ліхам", чым нацысты? Ці можа адна крыважэрная таталітарная ідэалёгія быць "лепшай" за іншую такую ж? Адзінай надзеяй для незалежнай Беларусі ў Другой Сусьветнай вайне была перамога над нацызмам і наступная вайна дэмакратычных краінаў супраць СССР - якой, на шчасьце, чалавецтва цудам пазьбегнула.

Дзень замірэньня

Кветкі на магілах і ля ног помнікаў, сьлёзы на вачах тых, хто нарадзіўся і празь дзесяцігодзьдзі пасьля памінанай вайны. Чым жа павінен быць дзень дзявятага траўня для нас?

Дзень памяці ахвяраў жахлівай вайны, аднаго з найбольш трагічных эпізодаў беларускай гісторыі. Без савецкага мілітарысцкага патасу, без крывавых чырвоных "знамён победы" і безгустоўных шоў-маскарадаў на "Лініі Сталіна", як і без парадаў памяці эсэсаўцам і без дэмантажу савецкіх помнікаў "Вялікай айчыннай". Дзявятае траўня павінна стацца днём замірэньня беларускіх жаўнераў, якія ваявалі на розных баках, але за адну сваю радзіму-Беларусь і за ўласнае годнае жыцьцё. Ці ваявалі яны ў Чырвонай арміі, у БКА, Арміі Андэрса ці нават беларускім Waffen-SS. Вечнаму агню ня важна, па якіх нявінных душах гарэць, сьмерць не глядзіць на ўніформы.

Дзявятае траўня няхай будзе днём памяці ваеннай і пасьляваеннай беларускай партызанкі, памяці антыфашыстоўскага хрысьціянска-дэмакратычнага падпольля. Днём памяці беларускага габрэйства, каштоўнага складніку Беларусі, крывава выразанага нацыстамі а потым амаль дарэшты выціснутага ў эміграцыю бальшавікамі. Памяці нявінных людзей, што не дачакаліся жывымі канца гэтай страшнай навальніцы, гэтага зацьменьня чалавечнасьці.

	цитата

Але мы маем і што сьвяткаваць у гэты дзень. Гэта - канчатковае заканчэньне вайны і наступленьне міру, хай і пад новай акупацыяй

Няма той палітычнай перамогі, якую нам адзначаць у дзень 9 траўня. Фактычна гэта была перамога аднаго лютага ворага Беларусі над іншым абсалютна такім жа, вызваленьне ад нямецка-нацысцкіх акупантаў - бальшавісцкімі. Парадаксальным і сымбалічным чынам Беларусь сталася адзінаю краінай з тых, што прынята лічыць "пераможцамі", якая пацярпела тэрытарыяльныя страты ў выніку вайны. Палітычна Беларусь прайграла, як прайграла б яна і пры перамозе Гітлера: яна проста ня мела шанцу на перамогу ў вайне, дзе яе ворагі былі па абодва бакі фронту.

Але мы маем і што сьвяткаваць у гэты дзень. Гэта - канчатковае заканчэньне вайны і наступленьне міру, хай і пад новай акупацыяй. Перасталі гінуць людзі, гарэць вёскі і гарады, спынілася бессэнсоўная мясарубка, у якой чалавецтва малола самое сябе на крывавы мёртвы фарш - палец за пальцам, чалавека за чалавекам, дывізію за дывізіяй. Дрэнны мір у чымсьці лепш за любую вайну. Пакуль ёсьць жыцьцё, ёсьць надзея, якая спраўдзіцца, хай і праз пяцьдзясят гадоў савецкай улады, хай і празь дзесяць, пятнаццаць, дваццаць гадоў бязглуздай нэасавецкай дыктатуры. Пакуль ёсьць жыцьцё - мы вытрымаем, бо папярэднікі вытрымлівалі і не такое. Перамога жыцьця над сьмерцю - можа, гэта той сэнс, які трэба ўкласьці ў словы "Дзень Перамогі".